Ochrona infrastruktury krytycznej przed dronami – procedury i przepisy

Polska elektrownia, stacja transformatorowa, zbiornik wodny, lotnisko, węzeł kolejowy — każdy z tych obiektów może w ciągu kilku minut stać się celem ataku z powietrza za pomocą drona kosztującego kilkaset złotych. To nie jest scenariusz z powieści. To rzeczywistość, którą obserwujemy w Ukrainie od 2022 roku i z którą coraz poważniej mierzą się służby w całej Europie.

Ten artykuł wyjaśnia, czym w świetle polskiego prawa jest infrastruktura krytyczna, jakie zagrożenia stwarzają drony dla tych obiektów, jakie procedury ochronne nakłada prawo na ich operatorów i co zmieniła nowelizacja ustawy Prawo lotnicze z lutego 2025 roku. Artykuł jest przeznaczony dla osób decyzyjnych w instytucjach odpowiedzialnych za bezpieczeństwo — nie jest poradnikiem dla operatorów dronów.

1. Co to jest infrastruktura krytyczna i dlaczego drony są dla niej zagrożeniem

Definicja prawna. Infrastruktura krytyczna (IK) to pojęcie zdefiniowane w art. 3 pkt 2 Ustawy z dnia 26 kwietnia 2007 r. o zarządzaniu kryzysowym (Dz.U. 2007 nr 89 poz. 590 ze zm.). Zgodnie z ustawą infrastruktura krytyczna to systemy oraz wchodzące w ich skład powiązane ze sobą funkcjonalnie obiekty — w tym obiekty budowlane, urządzenia, instalacje i usługi — kluczowe dla bezpieczeństwa państwa i jego obywateli oraz niezbędne do sprawnego funkcjonowania administracji publicznej, instytucji i przedsiębiorców.

Ustawa wyróżnia jedenaście systemów zaliczanych do infrastruktury krytycznej:

• zaopatrzenia w energię, surowce energetyczne i paliwa
• łączności
• sieci teleinformatycznych
• finansowe
• zaopatrzenia w żywność
• zaopatrzenia w wodę
• ochrony zdrowia
• transportowe i komunikacyjne
• ratownicze
• zapewniające ciągłość działania administracji publicznej
• produkcji, składowania i stosowania substancji chemicznych i promieniotwórczych

Ważne zastrzeżenie: wykaz konkretnych obiektów zaliczonych do IK w Polsce ma charakter niejawny i jest przechowywany przez Rządowe Centrum Bezpieczeństwa (RCB). Operatorzy tych obiektów są o tym fakcie informowani indywidualnie. Nie każdy obiekt pozornie strategiczny należy do IK — ostateczna klasyfikacja zależy od szczegółowych kryteriów zawartych w niejawnym załączniku do Narodowego Programu Ochrony Infrastruktury Krytycznej.

Dlaczego drony są szczególnym zagrożeniem dla IK

Tradycyjne systemy ochrony obiektów — ogrodzenia, kamery, ochrona fizyczna — zostały zaprojektowane z myślą o zagrożeniach naziemnych. Dron omija je wszystkie. Specyfika zagrożenia dronowego wobec infrastruktury krytycznej obejmuje kilka wymiarów:

• Rozpoznanie i szpiegostwo — nawet tani dron wyposażony w kamerę może przez długi czas zbierać dane o rozkładzie obiektu, harmonogramach pracy ochrony, lokalizacji kluczowych urządzeń.
• Atak fizyczny — ładunki wybuchowe, zapalające lub chemiczne przenoszone przez drona są w stanie uszkodzić transformatory, stacje rozdzielcze, zbiorniki czy węzły telekomunikacyjne.
• Zakłócenie elektroniczne — drony wyposażone w sprzęt do jamowania lub przechwytywania sygnałów mogą zakłócić łączność i systemy sterowania.
• Atak cybernetyczny — BSP mogą służyć jako platforma do przełamywania zabezpieczeń sieci Wi-Fi lub przechwytywania danych w bezpośrednim sąsiedztwie obiektu.
• Działania hybrydowe — połączenie rozpoznania dronowego z równoległymi atakami sabotażowymi lub cyberatakami, które obserwujemy w aktualnych konfliktach zbrojnych.

Polskie Sieci Elektroenergetyczne (PSE S.A.) już w 2024 roku ustanowiły formalne zakazy lotów BSP nad stacjami elektroenergetycznymi i objęły wszystkie swoje kluczowe obiekty strefami geograficznymi DRA-RL (loty wymagające zgody zarządzającego). To wymowny sygnał, że zagrożenie jest traktowane poważnie przez operatorów infrastruktury, a nie tylko przez służby mundurowe.

2. Podstawy prawne ochrony IK przed dronami w Polsce

Ochrona infrastruktury krytycznej przed zagrożeniami dronowymi w Polsce opiera się na kilku aktach prawnych. Kluczowe zmiany przyniosła nowelizacja z 2025 roku.

Ustawa o zarządzaniu kryzysowym

Ustawa z dnia 26 kwietnia 2007 r. o zarządzaniu kryzysowym nakłada na operatorów IK obowiązek ochrony, który wynika bezpośrednio z art. 6 ust. 5 ustawy. Operatorzy mają obowiązek:

• przygotowania i wdrożenia Planu Ochrony Infrastruktury Krytycznej (POIK) w terminie 9 miesięcy od poinformowania przez RCB o zaliczeniu do wykazu IK,
• utrzymywania własnych systemów rezerwowych zapewniających bezpieczeństwo i ciągłość działania do czasu usunięcia skutków incydentu,
• systematycznej aktualizacji POIK stosownie do zmieniających się zagrożeń.

Plan ochrony IK powinien uwzględniać zagrożenia dronowe — zarówno w zakresie scenariuszy ataku, jak i procedur reagowania. Brak takiego planu lub jego nieaktualizowanie stanowi naruszenie ustawowych obowiązków operatora.

Nowelizacja Prawa lotniczego z lutego 2025 roku

Ustawa z dnia 24 stycznia 2025 r. o zmianie ustawy – Prawo lotnicze oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 179) weszła w życie 26 lutego 2025 roku. To najważniejsza zmiana regulacji dronowych w Polsce od lat. Dla ochrony infrastruktury krytycznej ma kilka bezpośrednich konsekwencji.

Równolegle od 13 listopada 2025 roku każdy operator drona o masie od 250 g do 20 kg musi posiadać ubezpieczenie OC. Za brak polisy grozi kara do 4 000 zł. Zmiana ta pośrednio wzmacnia odpowiedzialność operatorów za szkody wyrządzone operacjami BSP — w tym ewentualne uszkodzenia obiektów IK.

Wytyczne Prezesa ULC nr 7/2024

Wytyczne Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego z 20 maja 2024 roku uszczegóławiają zasady wykonywania operacji BSP w pobliżu infrastruktury. Operacje nad stacjami elektroenergetycznymi i innymi obiektami wrażliwymi wymagają zgody zarządzającego danym obiektem — niezależnie od tego, jaka strefa geograficzna nad nim obowiązuje. PSE S.A. stosuje tę zasadę w praktyce, wymagając składania wniosków o zgodę na adres wnioskibsp@pse.pl minimum 5 dni przed planowaną operacją.

3. Procedury ochrony obiektów IK przed dronami

Skuteczna ochrona infrastruktury krytycznej przed zagrożeniami dronowymi wymaga podejścia warstwowego. Żadna pojedyncza technologia ani procedura nie jest wystarczająca — liczy się kombinacja działań prewencyjnych, detekcyjnych i reaktywnych.

Warstwa 1: Ustanowienie stref i regulacji lotów

• Złożenie wniosku do PAŻP o wyznaczenie strefy DRA-P (zakazanej) lub DRA-R (ograniczonej) nad obiektem. Wniosek może złożyć zarządzający IK bezpośrednio lub przez właściwego ministra czy Dyrektora RCB.
• Rejestracja stref w systemie DroneTower i DroneRadar, co automatycznie ostrzega operatorów dronów o ograniczeniach w danej lokalizacji.
• Opracowanie wewnętrznej polityki dotyczącej lotów BSP nad terenem obiektu i w jego bezpośrednim sąsiedztwie — z jasno określonymi zasadami wydawania zgód.

Warstwa 2: Detekcja i monitoring

Systemy antydronowe (C-UAS — Counter Unmanned Aerial Systems) działają w oparciu o detekcję wielowarstwową, ponieważ żadna pojedyncza technologia nie jest w stanie wykryć wszystkich typów BSP w każdych warunkach. Podstawowe metody detekcji:

• Detekcja radarowa — skuteczna w każdych warunkach atmosferycznych, umożliwia śledzenie wielu obiektów jednocześnie, wymaga kalibracji pod kątem eliminacji fałszywych alarmów.
• Detekcja akustyczna — identyfikacja charakterystycznego dźwięku silników dronów; ograniczona w środowiskach hałaśliwych.
• Detekcja RF (radiowa) — przechwytywanie sygnałów łączności między dronem a kontrolerem; nieskuteczna wobec dronów autonomicznych.
• Detekcja optyczna i termowizyjna — kamery dzienno-nocne i kamery IR; skuteczna uzupełniająco, wymaga dobrej widoczności lub kontrastu termicznego.

Warstwa 3: Neutralizacja i reakcja

Uwaga prawna: aktywna neutralizacja dronów przez prywatnych operatorów IK jest regulowana art. 156ze znowelizowanego Prawa lotniczego. Pracownicy SUFO (agencje ochrony posiadające specjalne uprawnienia) mają podstawy prawne do działań fizycznych wobec BSP. Samodzielne zestrzelenie czy zakłócenie drona przez nieuprawnioną osobę może wiązać się z odpowiedzialnością karną.

Legalne metody neutralizacji przez uprawnione podmioty:

• Zagłuszanie sygnałów (jamming) — urządzenia zakłócające łączność drona z kontrolerem; używanie przez podmioty nieuprawnione jest nielegalne.
• Systemy sieciowe — wyrzutnie siatek przechwytujących drony; stosowane przez wojsko i służby.
• Szkolenie strzeleckie ukierunkowane na BSP — trening neutralizacji małych, szybkich celów powietrznych; element systemu Drone Hunting VR.
• Przejęcie kontroli (spoofing GPS) — wyłącznie dla wyspecjalizowanych służb.
• Natychmiastowe zgłoszenie incydentu: Policja (112), PAŻP, właściwy organ wojskowy.

4. Obowiązki operatora IK krok po kroku

Poniższa lista działań powinna stanowić minimum dla każdego operatora obiektu zaliczonego do infrastruktury krytycznej w kontekście zagrożenia dronowego.

Działania natychmiastowe (jeśli nie zostały jeszcze podjęte):

• Weryfikacja z RCB: upewnij się, że Twój obiekt jest lub nie jest w wykazie IK — jeśli jesteś operatorem i nie masz informacji, skontaktuj się z RCB.
• Sprawdzenie, czy nad obiektem istnieją strefy geograficzne DRA — w aplikacji DroneTower lub na stronach PAŻP.
• Wnioskowanie o strefę DRA-P lub DRA-R, jeśli strefa jeszcze nie istnieje.

Działania planistyczne (termin: 9 miesięcy od wpisania do wykazu IK):

• Opracowanie lub aktualizacja Planu Ochrony Infrastruktury Krytycznej (POIK) z uwzględnieniem scenariuszy zagrożenia dronowego.
• Wdrożenie lub zakup systemu C-UAS dostosowanego do specyfiki obiektu (rozmiar terenu, profil zagrożenia, środowisko RF).
• Przeszkolenie pracowników ochrony w zakresie identyfikacji dronów, procedur alarmowych i podstaw prawnych interwencji.
• Zawarcie umowy z podmiotem SUFO posiadającym uprawnienia do działań fizycznych wobec BSP.

Działania ciągłe:

• Regularne ćwiczenia procedur reagowania na incydent dronowy — minimum raz na rok.
• Aktualizacja POIK w miarę zmian przepisów i zmian w technologii dronowej.
• Kontakt z Policją i ABW w celu wzajemnego poinformowania o obiektach wrażliwych w okolicy i skoordynowania procedur.

5. Szkolenie jako element systemu ochrony

Procedury i systemy techniczne są bezwartościowe bez przeszkolonych ludzi. Pracownicy ochrony obiektu IK muszą umieć zidentyfikować drona, ocenić stopień zagrożenia, podjąć działania w ramach swoich uprawnień i zaalarmować właściwe służby — wszystko w ciągu kilkudziesięciu sekund od wykrycia.

Trening tych umiejętności w warunkach realnego obiektu ma poważne ograniczenia: koszt, ryzyko i trudności z symulacją zagrożenia. Tu pojawia się rola systemów szkoleniowych VR, które umożliwiają bezpieczny i powtarzalny trening wykrywania i neutralizacji celów powietrznych w różnych scenariuszach. Rozwiązania takie jak Drone Hunting VR pozwalają na ćwiczenie strzelania do latających celów na dronach w kontrolowanym środowisku, co w przypadku pracowników ochrony IK stanowi uzupełnienie procedur technicznych i prawnych o kompetencje praktyczne.

Warto pamiętać, że ochrona fizyczna obiektu IK realizowana przez SUFO jest regulowana ustawą o ochronie osób i mienia — strzelanie do drona przez pracownika ochrony bez odpowiednich uprawnień i podstawy prawnej jest niezgodne z prawem. Art. 156ze Prawa lotniczego zmienia tę sytuację, ale wymaga, żeby personel rozumiał zarówno przepisy, jak i praktyczne ograniczenia działania.

6. FAQ — najczęstsze pytania

Czy mogę zestrzelić drona latającego nad moim zakładem?

Nie — jeśli nie jesteś pracownikiem SUFO z uprawnieniami wynikającymi z art. 156ze Prawa lotniczego lub żołnierzem/funkcjonariuszem uprawnionym przez właściwe przepisy. Samodzielne zestrzelenie drona przez cywila lub nieuprawnionych pracowników ochrony grozi odpowiedzialnością karną za uszkodzenie mienia lub naruszenie przepisów lotniczych. W każdym przypadku: alarm, dokumentacja (video), powiadomienie Policji i PAŻP.

Jak sprawdzić, czy mój obiekt jest w wykazie IK?

Operatorzy IK są informowani przez Rządowe Centrum Bezpieczeństwa bezpośrednio — jeśli Twój obiekt jest w wykazie, powinieneś mieć taką informację. Jeśli nie masz pewności, skontaktuj się z RCB (gov.pl/rcb) lub z właściwym ministrem nadzorującym Twój sektor. Wykaz jest niejawny i nie jest publicznie dostępny.

Jak złożyć wniosek o strefę DRA-P nad moim obiektem?

Wniosek składa się do Polskiej Agencji Żeglugi Powietrznej (PAŻP). Zarządzający IK jest wprost wymieniony w znowelizowanej ustawie jako podmiot uprawniony do wnioskowania o strefę geograficzną. Szczegółowe procedury i formularze są dostępne na stronie pansa.pl. Wniosek dla stref o standardowym czasie trwania powinien być złożony minimum 30 dni przed planowanym uruchomieniem strefy.

Czy drony cywilne mogą legalnie latać nad elektrownią lub stacją kolejową?

Co do zasady nie — obiekty infrastruktury krytycznej są wymienione w przepisach jako miejsca, nad którymi loty BSP są zakazane lub wymagają zgody zarządzającego, niezależnie od obowiązującej strefy geograficznej. PSE S.A. ustanowiło formalne zakazy i strefy DRA-RL nad stacjami elektroenergetycznymi. Naruszenie takich zakazów grozi odpowiedzialnością cywilną i karną.

Co zrobić, gdy podejrzany dron pojawia się regularnie nad obiektem?

Dokumentuj każde zdarzenie (nagranie, czas, lokalizacja, opis drona, kierunek lotu). Powiadamiaj Policję i PAŻP o każdym przypadku. Rozważ złożenie wniosku o strefę DRA-P. Poinformuj właściwego ministra sektorowego i RCB o regularnych incydentach — to sygnał, który może wpłynąć na decyzję o zaliczeniu lub niazaliczeniu obiektu do IK i na alokację zasobów służb.

Podsumowanie

Zagrożenie dronowe dla infrastruktury krytycznej przestało być teoretyczne. Polska odpowiedziała nowelizacją Prawa lotniczego w 2025 roku, która daje operatorom IK nowe narzędzia prawne: możliwość wnioskowania o strefy zakazane, podstawy dla działań fizycznych SUFO i surowsze kary dla naruszających przepisy.

Samo prawo jednak nie chroni. Ochrona IK przed dronami wymaga trzech elementów działających równocześnie: procedur prawno-organizacyjnych (POIK, strefy), technologii (systemy C-UAS) i wyszkolonych ludzi. Zaniedbanie któregokolwiek z tych elementów tworzy lukę, którą potencjalny napastnik może wykorzystać.

Kluczowe przepisy:

• Ustawa o zarządzaniu kryzysowym z 26 kwietnia 2007 r. (Dz.U. 2007 nr 89 poz. 590 ze zm.) — definicja IK, obowiązki operatorów, POIK
• Ustawa z 24 stycznia 2025 r. o zmianie ustawy – Prawo lotnicze (Dz. U. poz. 179) — strefy geograficzne, podstawy prawne działań wobec BSP, kary
• Wytyczne Prezesa ULC nr 7/2024 z 20 maja 2024 r. — operacje BSP nad obiektami wrażliwymi
• Rozporządzenie Rady Ministrów z 30 kwietnia 2010 r. w sprawie Narodowego Programu Ochrony Infrastruktury Krytycznej